czwartek, 17 maja 2012

Kultura fizyczna w starożytnej Grecji


   1.  Miejsce  kultury  fizycznej  w  systemie    wychowania   w
        starożytnej  Grecji.                                
Sprawność  fizyczna  odgrywała  ważną  rolę  w  życiu  mieszkańców  starożytnej  Grecji.  Sport  znany  był  już  w  kulturze  kreteńskiej.  Uprawianie  ćwiczeń  fizycznych  przygotowywało  chłopców  do  służby  wojskowej  oraz  kształciło  w  nich,  oprócz  szybkości,  siły,  gibkości  i  wytrzymałości,  porządane  cechy  moralne  określane  mianem  arete  (męstwo,  dzielność ).   Początkowo  kultura  fizyczna  miała  cele  głównie  utylitarne,  dobry żołnierz  musiał  odznaczać  się  wielką  sprawnością  fizyczną. W  późniejszym  okresie  uprawianie  sportu  nabrało  cech  agonistycznych  lub  rekreacyjnych,  zmieniając  jednocześnie  swój  charakter  z  egalitarnego,  będącego  domeną  młodzieży  arystokratycznej,  na  dostępny  wszystkim  obywatelom. 
Jak  wielką  wagę  starożytni  Grecy  przywiązywali  do  kultury  fizycznej,  świadczy  fakt,  że  była  ona  jednym  z  podstawowych  elementów  systemu  kształcenia  i  wychowania.  W  Sparcie  był  to  element  dominujący.  Wprawdzie  młodzi  Spartanie  uczyli  się  czytać  i  pisać  oraz  poznawali śpiewy  chóralne,  jednak  podstawą  kształcenia  były  ćwiczenia  fizyczne.  Stosunek  do wychowania  fizycznego  w  starożytnej  Sparcie  jest  wyjątkowy  pod  dwoma  jeszcze  względami.  Po  pierwsze  celem  uprawiania  sportu  nie  była  rywalizacja  w zawodach, lecz wyszkolenie  doskonałego i zdyscyplinowanego wojownika.  Po  drugie  wychowaniem  fizycznym objęte  były  również  dziewczęta.
Inny  model  kształcenia  i  wychowania  ukształtował  się  w  Atenach.  Obejmował  on  tylko chłopców,  którzy  od  siódmego  roku  życia  rozpoczynali  naukę  czytania i  pisania  pod  kierunkiem  gramatysty.  Przyswajali  także  podstawy  matematyki  oraz  zapoznawali  się  z  dziełami  literackimi.  Następnym  etapem nauczania  kierował  kitarysta.  Chłopcy uczyli  się  gry  na  instrumentach, śpiewu  solowego  i  chóralnego, pieśni  i hymnów.  W  wieku  ok.  12  lat  uczeń  rozpoczynał  ćwiczenia  fizyczne  (gymnastica)  pod  kierunkiem  trenera  (pajdotribesa).
2. Gimnazjony – starożytne  ośrodki  sportowe.
Do  prowadzenia  zajęć  wychowania  fizycznego  potrzebne  było odpowiednie  zaplecze.  W  epoce  późnoarchaicznej  powstają  obiekty  budownictwa  sportowego:  stadiony  i  hipodromy,   służące  do  rozgrywania  zawodów  o  zasięgu  ogólnogreckim. 

 


Stadion w Epidauros.

                       
Musiały  także  istnieć  obiekty,  w których  odbywały  się  treningi  oraz  zajęcia  rekreacyjno-sportowe.  Były  to palestry  i  gimnazjony.  Powstawały  one  najczęściej  poza  obrębem miasta  i  były  związane  z  okręgami kultowymi  różnych  bogów.  Każde  miasto  greckie  starało  się  wybudować  gimnazjon,  a  w  niektórych  było  takich  „ośrodków  sportowych”  kilka.  Ateny posiadały  trzy  takie  obiekty:  Akademia,  Likejon  i  Kynosarges. 
Wcześniejsza  chronologicznie  jest  palestra – kwadratowy  lub  prostokątny  plac  o  bokach  długości  ok.  40m  otoczony  portykami,  na  którym  ćwiczono  zapasy (pale)  i  boks.  Zapaśnicy  stawali  parami  naprzeciw  siebie  i  starali  się  chwycić  przeciwnika,  a  następnie  przewrócić  go  na  ziemię, samemu  nie  przewracając  się.  Pajdotribes  uczył  techniki  zapasów  oraz  czuwał  nad  ćwiczeniami.  Bokserzy  ćwiczyli  zadawanie  ciosów  w  jednej  z sal  w  portyku,  wykorzystując  worki  z  piaskiem. 

Trening zapaśniczy - Według starej greckiej legendy młody chłopiec chciał być silnym i sprawnym © zapasy.net
Trening zapaśników.
Później  palestra  weszła  w  skład  gimnazjonu  i  często  używa  się  tych  nazw  zamiennie.  Gimnazjon  składał  się  z  zespołu   zadaszonych  budowli  oraz  odkrytych  bieżni  i  boisk.  Rzymski  architekt  Witruwiusz,  żyjący  w I w. p.n.e.,  w traktacie  "O  architekturze  ksiąg  dziesięć"  podaje  dokładne  reguły  budowy  palestry  i  gimnazjonu,  zastrzegając,  że  są  to budowle  typowe  dla  Grecji,  w  Rzymie  występujące  bardzo  rzadko.  Wg  Witruwiusza  w  gimnazjonie  prostokątny  dziedziniec  z  trzech  stron  otoczony  jest  portykami,  a z  czwartej  otwarty.  Krótszy  portyk  o  podwójnej  kolumnadzie  przylegał  do  północnej  ściany  palestry.  Prostopadłe  do  niego  dwa  portyki,  zwane  ksystosami,  miały  długość  stadionu  (ok. 190 m).  W  jednym z nich  mieściła  się  kryta  bieżnia, w  drugim inne pomieszczenia.  Na  dziedzińcu  odbywały  się  treningi  w  rzutach  dyskiem  i  oszczepem.
Pomieszczenia  i  place  tworzące  gimnazjon:
  • szatnia  (apodyteron)
  • sale  do  nacierania  ciał  oliwą  (elaiothesion)
  • sale  do  nacierania  ciał  piaskiem  (konisterion)
  • salki  z  workami  piasku  do  ćwiczeń  w zadawaniu  ciosów  (korykeion)
  • sale  wykładowe,  rekreacyjne,  do  rozmów  i  dyskusji  (eksedry)
  • sala  ćwiczeń  dla  młodzieży  (ephebeidon)
  • łazienki (balaneion) i łaźnie (pyriaterion)
  • boiska  do  gry  w  piłkę  (sphairisterion)
  • bieżnie  (dromos)
  • miejsce  do  ćwiczeń  w  zapasach  (palestra)
Nacieranie  ciał  oliwą  i  piaskiem  było  rodzajem  masażu,  ale  ułatwiało  też  stosowanie  różnych  chwytów  w  czasie  ćwiczeń  i  walk  zapaśniczych.  Trzeba  pamiętać,  że  zawodnicy  ćwiczyli i startowali  nago. Po  zajęciach  oliwę  i  piasek  chłopcy  zeskrobywali  z  ciała  specjalną  skrobaczką  (stlengis)  i  myli się  w  łazienkach.  
W  gimnazjonach  młodzież  uprawiała  różne  dyscypliny  sportowe. Obok  wspomnianych  już  zapasów  i  boksu  popularny  był  pankration - walka,  w  której  dozwolone  były  wszystkie  ciosy  i  chwyty,  oprócz  wsadzania palców  w  oczy  przeciwnika.   Inne  dyscypliny określamy  dzisiaj  mianem  lekkoatletycznych.  Trenowano  biegi  na  różnych  dystansach.   Podstawowym  był  sprint  długości  jednego  stadionu (ok. 190m),  inne  dystanse  to  wielokrotności  stadionu.  Uczniowie  ćwiczyli  także  skok  w  dal,  rzut  dyskiem i  oszczepem.  Ogólną  sprawność  i  zręczność  wyrabiały  różne  odmiany  gry  w  piłkę.  Niektóre  miały  charakter  typowej  zabawy,  inne  wprowadzały  elementy  rywalizacji. 
Materiał  wykopaliskowy  dotyczący  gimnazjonów  z  okresu  późnoarchaicznego  i  klasycznego  jest  bardzo  skromny.  Prawdopodobnie  były  to  budowle drewniane,  więc  nietrwałe.  Natomiast  o  istnieniu  takich  instytucji  sportowych  świadczą  częste  wzmianki  w  źródłach  pisanych  autorów  starożytnych.  Zachowały  się  pozostałości  gimnazjonów  z  czasów  hellenistycznych, m. in.  w  Olimpii  i  Delfach.
OLIMPIA

Palestra w Olimpii.


Gimnazjon w Olimpii.
 
     Palestra  w  Olimpii  pochodzi  z  II  poł.  III  w. p.n.e.  Miała  kształt  kwadratu  o  boku  długości  41m,  otoczonego  z  czterech  stro  podcieniami,  za  którymi  znajdowały  się pomieszczenia  zamknięte.  Gimnazjon,  który  przylegał  do  północnego  portyku,  dobudowano  w  czasach  rzymskich.

 
DELFY
Gimnazjon w Delfach.
                                            
  Gimnazjon  w  Delfach  położony  był  na  dwóch  tarasach.  Na  wyższym  wybudowano  portyk  o  długości  180 m  i  szerokości  7 m,  w  którym  biegacze  mogli  ćwiczyć  pod  dachem.  Na  niższym  znajdowały  się sale  do  kąpieli  i  masażu.

        Od  IV w. p.n.e.  gimnazjon  ewoluuje  w  kierunku  instytucji  ogólnoedukacyjnej.  W  coraz  większym  stopniu  staje  się  szkołą,  w której  opłacany  przez  państwo  nauczyciel dba  o  rozwój  fizyczny,  ale  przede  wszystkim  intelektualny  uczniów.  Staje  się  także  miejscem  wykładów  wybitnych  filozofów.  Takimi  szkołami były  wspomniane  wcześniej gimnazjony  ateńskie.


Źródła zdjęć:    
 
Warto  poczytać:


Autor: Henryk Krysiuk